Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Kapsamında Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Alanların Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi

“Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Kapsamında Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Alanların Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Anlaşması” ülkemiz adına 27 Eylül 2024 tarihinde New York’ta imzalanmıştır. Anlaşma, onay sürecini tamamlayan ülkeler bakımından 17 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Dünya okyanuslarının üçte ikisini ve hacim bakımından %95’ini oluşturan açık denizlerdeki aşırı ve kontrolsüz faaliyetler, deniz çevresi ve deniz kaynaklarına zarar vermektedir.

Söz konusu Anlaşma, bu sorunlar karşısında devletlerin ulusal yetkisi dışındaki deniz alanlarını korumayı hedeflemektedir. Devletler tarafından deniz genetik kaynaklarından istifade edilmesine yönelik ekonomik hükümler de içeren Anlaşma, ülkelerin yetki alanında bulunmayan açık denizlerde ve bu denizlerin tabanında yürütülecek ve yakın gelecekte hızla yaygınlaşması beklenen faaliyetleri düzenlemektedir. Bahse konu Anlaşma, ülkemizin taraf olmadığı Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesinin (BMDHS) üzerine inşa edilmiş, buna mukabil ülkemiz heyetinin Anlaşma müzakerelerinde BMDHS’ye taraf olmayan diğer ülkelerle yürüttüğü girişimler neticesinde, Anlaşma metnine BMDHS’ye taraf olmayan ülkelerin hukuki statülerini teminat altına alan önemli hükümler dercedilmiştir.

Bu kapsamda, Anlaşma metnine, BMDHS’ye taraf olmayan ülkelerin hukuki pozisyonlarını muhafaza etmelerine imkân sağlayan dibace ve 5. maddenin üçüncü fıkrası ile ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda yine bu statülerin korunmasını sağlayan (BMDHS’ye taraf olmayan ülkelerin ulusal çıkarlarını gözeten, beyana dayalı ve çok seçenekli bir uyuşmazlık çözüm mekanizması) 60. madde eklenmiştir. Anlaşma çerçevesinde ülkemizin hukuki statüsünün kayda geçirilmesine ve uyuşmazlık çözümüne dair mekanizmalar bağlamındaki tercihine dair beyanlarımız bulunmaktadır. Anlaşmanın yakın gelecekten itibaren taraf ülkelere sağlayacağı ekonomik ve çevresel faydalar ve ülkemizin hukuki statüsünü güvence altına alan hükümler dikkate alındığında, Anlaşmaya taraf olunmasının ülkemiz çıkarlarına uygun olduğu değerlendirilmektedir.